Στον συγκεκριμένο όμιλο, οι μαθητές θα γνωρίσουν σημαντικούς συγγραφείς και ποιητές της νεοελληνικής λογοτεχνίας και θα έρθουν σε επαφή με τα δημιουργήματα τους. Επιπλέον, θα απολαύσουν τα κείμενα αυτά ως ακροατές και αναγνώστες και θα εμπνευστούν για να δημιουργήσουν και οι ίδιοι. Η κατανόηση και η ανάλυση λογοτεχνικού κειμένου, ο προβληματισμός, η προσωπική αναγνωστική ανταπόκριση, η καλλιέργεια της δημιουργικής γραφής και της φιλαναγνωσίας, η βιωματική γραφή και η εικαστική δημιουργία θα αποτελέσουν το κέντρο της όλης προσπάθειας, με απώτερο στόχο την καλλιέργεια του εσωτερικού τους κόσμου, αλλά και την εκπαίδευση και διεύρυνση των γνώσεών τους σε θέματα που αφορούν στην λογοτεχνία και στις εκφραστικές δεξιότητες.
Υπεύθυνη καθηγήτρια: Κολοντούρου Μαρία
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΝΑΥΤΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ Α. ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑ
A
αγκουρέτο μικρή βοηθητική άγκυρα
α-λα! κραυγή που ορίζει το τράβηγμα των κουπιών
άλμπουρο το κατάρτι
αμπασογάμπια χαμηλό μεσαίο τετράγωνο πανί
άμπουλας ρυάκι
αντένα κεραία
αργάτης μηχάνημα για το ανέβασμα της άγκυρας
άρμενα τα πανιά και γενικότερα ότι χρειάζεται ένα ιστιοφόρο πλοίο
αστραπόβολο κεραυνός
Β
βιράρω σηκώνω άγκυρα για αναχώρηση
βλάμης φίλος
βαγένια βαρέλια
Γ
γαλέτα ξύλινος δίσκος στην κορυφή των καταρτιών/ξερό ψωμί
γάμπια το δεύτερο, πάνω στη μαΐστρα πανί
γεμιτζής παλιός και έμπειρος ναυτικός/θαλασσόλυκος
γιούργια επιφώνημα: εμπρός! ορμάτε!
γιούσουρι θάμνος στον πυθμένα της θάλασσα σαν κοράλι, που χρησιμοποιείται για την κατασκευή κοσμημάτων και σκάλισμα τεχνουργημάτων
γκόλφι εγκόλπιον φυλαχτό
γούμενα σχοινί δεσίματος γουμενιά το καθιερωμένο μάκρος του σχοινιού (100 οργιές = 183 μέτρα)
γρεγολεβάντες ΒΑ άνεμος
γρεγοτραμουντάνα Β-ΒΑ άνεμος ή μεσοβοριάς
γολέτα πλοίο με δύο κατάρτια
Δ
δρόλαπας δυνατός αέρας με βροχή
διάτανος ο διάβολος
δοιάκι η λαβή, με την οποία στρέφει κάποιος το πηδάλιο ενός σκάφους/τιμόνι
διασίδι το νήμα που χρησιμεύει ως στημόνι στον αργαλειό
Ε
εμπατή είσοδος του πλοίου σε λιμάνι
έμπολα με τρία ή τέσσερα έμπολα έφτιαχναν ένα σχοινί
Θ
θαλάμι υποθαλάσσια φωλιά
Κ
κάσαρο υπόστεγο της πρύμης, όπου έμενε ο καπετάνιος (καμπούνι)
κολαουζέρης αυτός που καθοδηγεί με σχοινί τον δύτη
Λ
λάζο είδος μαχαιριού/σουγιάς
Μ
μαγκάρω κοπάζω, σταματώ,
μάινα (τα πανιά) μάζεψε (τα πανιά)
μαρκουτσέρης ο χειριστής των αεροσωλήνων στο σφουγγαράδικο
μελάτι η καλύτερη ποιότητα σφουγγαριού
μετζάστρα η ύψωση της σημαίας στο μεσίστιο (ιταλ. mezz’asta)
μπάρκο καράβι
μπουγάζια στενή θαλάσσια δίοδος ανάμεσα σε δύο ξηρές
μπακαλάος ψάρι μπακαλιάρος
Ν
ναύκληρος ο πρώτος ναύτης στο καράβι
Ο
Οστριασορόκο Ν-ΝΑ άνεμος
Π
παλαμάρι χοντρό καραβόσκοινο για να δέσει το σκάφος στην προκυμαία
ποντίλια υποστηρίγματα
Πεντέχτη η πέμπτη ή έχτη μέρα μετά τη νέα σελήνη
Πουνεντομάιστρο Δ-ΒΔ άνεμος
παπαφίγγος το ψηλότερο από τα πανιά
Ρ
ρέκασμα σκούξιμο, κρώξιμο
Σ
σκότα το σκοινί για την ρύθμιση του ανοίγματος των πανιών
στραλιέρες (στράλια) τα σχοινιά/συρματόσχοινα που στερεώνουν τους ιστούς
σωτρόπι ενισχυτική μόνιμη ξύλινη ή μεταλλική δοκός στο εσωτερικό του σκάφους
Τ
ταρσανάς ναυπηγείο/ναύσταθμος, λιμανάκι
τρέγο τετράγωνο πανί πλοίου
τρικούβερτο ιστιοφόρο με τρία καταστρώματα
Τσιρίγο Τα Κύθηρα, από το Cerigo (βεν.)
τσουρμάρω ναυτολογώ, παίρνω ναύτες για το σκάφος
τραμουντάνα ο βόρειος άνεμος (ιταλ. tramontana)
τραβέρσο θέση ναυσιπλοΐας με μειωμένη ταχύτητα εξαιτίας πλάγιων ανέμων, λοξά, από το πλάι (ιταλ. traverso) τρόμπα ο θαλάσσιος σίφωνας (γαλλ. trombe/ιταλ. tromba)
Φ
φάκνα ξερές ζωοτροφές
φλόκος τριγωνικό ιστίο που εξέχει από την πλώρη (ιταλ. flocco)
φρεγάδα τρικάταρτο ιστιοφόρο πολεμικό πλοίο
Το Αρχιπέλαγος μέσα από εικόνες και στίχους του ποιητή Οδυσσέα Ελύτη
Η-ΘΑΛΑΣΣΑ-ΤΗΣ-ΕΛΛΑΔΑΣ-ΚΑΙ-ΤΟΥ-ΕΛΥΤΗΕπιμέλεια από τους μαθητές του ομίλου λογοτεχνίας του Προτύπου Γυμνασίου Μυτιλήνης
Έργα και Λογοτέχνες
ΕΡΓΑ-και-ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣΟι παρομοιώσεις του Ομήρου με φόντο τη θάλασσα
ΟΜΗΡΙΚΕΣ-ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΕΙΣ-ΓΙΑ-ΤΗΝ-ΘΑΛΑΣΣΑΠηγές:
Ομήρου «Ιλιάς» και «Οδύσσεια» (εκδ. Πάπυρος)
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γ. Μπαμπινιώτη
https://www.servou.gr/2013-06-23-10-30-27/grafipatrioton/132-ff/2962-stis-thalasses-tou-omirou
ΣΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ
Στις θάλασσες του Ομήρου Είναι επόμενο λοιπόν πως η θάλασσα κατέχει σημαντικό μέρος στη θεματική της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
Το υγρό στοιχείο του πλανήτη, η θάλασσα η ανεξάντλητη! Μια τόσο όμορφη πανάρχαια λέξη που προφέρουμε χιλιάδες χρόνια τώρα εμείς που κατοικούμε την ελληνική γη και δεν ετυμολογείται, αφού χάνεται στους προελληνικούς χρόνους (μέγαρον, τύραννος, Αθηνά, Κόρινθος και πολλές- πολλές άλλες), δεν υπάρχει καν στις μυκηναϊκές πινακίδες της Γραµµικής Β’ και δεν απαντάται σε καμιά άλλη γλώσσα του κόσμου.Οι λέξεις για τη θάλασσα στις άλλες γλώσσες της λεγόμενης ινδοευρωπαϊκής οικογένειας ανάγονται στη ρίζα –mar-, με προέλευση από το αρχαίο ελληνικό ρήμα µαρµαίρω = λάµπω, ακτινοβολώ.
Από εκεί φυσικά πλάστηκαν πληθώρα άλλων λέξεων ενώ απορρέουν και απεριόριστα σύνθετα.Να ξεκινήσουμε με τη λέξη θάλασσα, που είχε την έννοια στον Όμηρο των θαλασσίων υδάτων, το αντίθετο της στεριάς δηλαδή.
Αλς (αρσενικό ο αλς ήταν το αλάτι) στο θηλυκό σήμαινε τα ρηχά νερά της θάλασσας κοντά στην παραλία και γενικότερα τη θάλασσα όπως τη βλέπει κανείς από τη στεριά. Από εκεί παρήχθησαν άπειρες λέξεις της Ελληνικής που συνδέονται με τη θάλασσα (αιγιαλός, παράλιος, αλιεία, Αλόνησος κ.ά.).
Για την ανοιχτή θάλασσα ο ποιητής χρησιμοποιεί τη λέξη πέλαγος και έχει τη σημερινή έννοια της ανοιχτής, υγρής επιφάνειας. Η ετυμολογική της προέλευση είναι από τη ρίζα πελα- που σημαίνει επίπεδος, εξ ου και οι Πελασγοί, οι γηγενείς κάτοικοι του ελλαδικού χώρου «των επίπεδων πεδινών εκτάσεων» (συγγένεια τα πλάγ-ιος, πλαξ/πλάκα, παλά-μη). Για την κλειστή θάλασσα-πέρασμα, τον δρόμο, χρησιμοποιεί τον πόντο (Ελλήσποντος κ.ά.). Ο ωκεανός είναι η πιο μεγάλη υδάτινη επιφάνεια, που χωρίζει και ηπείρους, και η λέξη Ο Όμηρος χρησιμοποιεί για τη θάλασσα πέντε βασικές ρίζες, οι οποίες περιέχουν συγκεκριμένες έννοιες και προέρχεται από τον μυθικό ποταμό, τον Ωκεανό, ο οποίος περιέρρεε, κατά τη μυθολογία, τη Γη χωρίς αρχή και τέλος.
Ούτως ή άλλως, ο ίδιος ο Όμηρος είναι μια ποιητική θάλασσα με απόκρυφες σπηλιές, άγνωστα μονοπάτια και νοήματα, που στους αιώνες των αιώνων θα αναζητούμε τις αλήθειες του, τους συμβολισμούς του και την οργιώδη φαντασία του που μας αφήνει ακόμη άναυδους. Είπαμε να κάνουμε ένα περίπατο στους επιθετικούς προσδιορισμούς και στις παρομοιώσεις για τη θάλασσα που πλέκει ο απαράμιλλος ποιητής μας.
.
Τι είναι η θάλασσα για τον Όμηρο!
Είναι «αλμυρόν ύδωρ» και «περικαλλέα λίμνη» (πάντα η έννοια θάλασσα είναι εδώ), «βαθεία λίμνη» και «μέγα πέλαγος». Είναι πολυφλοίσβοιος = πολυκύματη. Ηχήεσσα = θάλασσα με βουητό. Αγχιβαθής = θάλασσα βαθιά στις ακτές. Ορινομένη = φουρτουνιασμένη. Και προσδιορίζεται: επί ρηγμίνι θαλάσσης = εκεί που σπάζουν τα κύματα, στην ακρογιαλιά, επί θινί θαλάσσης = στην αμμουδιά. Ευρέα νώτα θαλάσσης = πλατιά τα νώτα της θάλασσας.
Τι είναι η αλς για τον Όμηρο! Είναι δία = θεϊκή θάλασσα, ατρυγέτοιος και ατρύγετος = με φοβερό βάθος ή ακαταπόνητη και πολιής αλς = αφρισμένη θάλασσα. Παρά θίν’ αλός είναι η ακρογιαλιά.
Ο πόντος είναι απείριτος = αδιάβατος, οίνωψ = στο χρώµα του κρασιού(;), σκουρόχρωµος, µεγακήτης = µε πολλά και µεγάλα κήτη, µέλας = μαύρος, απείρων κυμαίνων = απέραντη, κυματιστή θάλασσα, πολύκλυστος = πολυκυματούσα, ιχθυόεις πόντος= θάλασσα γεμάτη ψάρια, ιοειδής πόντος = σκοτεινογάλαζη θάλασσα, ηεροειδής πόντος = σκοτεινή θάλασσα.
…η θάλασσα … μέσα από εικόνες και λόγια
ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ-ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΕπιμέλεια
Παρασκευή Μπακογιάννη
Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Απέραντη, Ήρεμη, γαλήνια, μυστηριώδης και άλλοτε ταραγμένη και φουρτουνιασμένη. Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος αναφέρει χαρακτηριστικά «Η θάλασσα είναι σαν τον έρωτα», αφού προκαλεί δυνατά συναισθήματα αμφιθυμικά μεταξύ τους. Δημιουργείται, λοιπόν, το τρίπτυχο ζωή-θάλασσα-έρωτας, πόσο διαφορετικές και πόσο κοινές έννοιες ταυτόχρονα.
ΤΕΧΝΗ-ΚΑΙ-ΘΑΛΑΣΣΑΚΕΙΜΕΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12 13
